ULUSLARARASI ARAŞTIRMA / HAKEMLİ MAKALE

Yapay zekâ kullandığınız dile göre
farklı mı düşünüyor?

GPT ve ERNIE aynı ölçümlere İngilizce ve Çince yanıt verdiğinde farklı kültürel eğilimler gösterdi. Dil seçiminin yerelleştirme, reklam fikri ve uluslararası marka iletişimi için anlamını inceliyoruz.

Tüm yazarlar ve kurumlar

Kısa açıklamayı oku Üç iş örneğine geç

İngilizce kaynak · Türkçe inceleme: 9 Eylül 2026 · Kaynak tarihi yukarıdaki künyededir.

Yayımlanmış inceleme

Kaynak ve editoryal kontroller tamamlandı. DijitalPi bu çalışma için müşteri deneyi yapmadı.

KISA AÇIKLAMA

Bu Araştırma Size Ne Söylüyor?

Bir metni önce İngilizce üretip Türkçeye çevirmek ile doğrudan Türkçe düşünmesini istemek aynı yaratıcı sonucu vermeyebilir. Yerelleştirmeyi yalnız dil bilgisi kontrolü olarak görmeyin.

Bir örnek düşünün: Uluslararası bir marka aynı briefi İngilizce ve yerel dilde çalıştırıyor. İki çıktı yalnız kelimelerde değil, bireysel fayda ile toplumsal bağa verdiği ağırlıkta da ayrışıyor.
İşinizde ne yapabilirsiniz?: Aynı kampanya briefini hedef dilde ve çeviri yoluyla ayrı üretin. Yerel ekip, mesajın yalnız doğruluğunu değil, hangi değerleri ve ilişki biçimini öne çıkardığını da değerlendirsin.

DijitalPi’nin uygulama yorumu. Örnek, konuyu açıklamak için hazırlanmıştır.

ARAŞTIRMAYI BİRLİKTE OKUYALIM

Önce araştırmacıların sorusunu, yöntemini ve bulgularını tanıyalım. Ardından sonuçların nasıl okunabileceğini DijitalPi’nin açıklamalarıyla ele alalım.

01 / ARAŞTIRMACILAR NEYİ ANLAMAK İSTEDİ?

Aynı AI modeli, yalnız kullanılan dil değiştiğinde farklı kültürel eğilimler gösterebilir mi?

Lu, Song ve Zhang; üretken AI’ın İngilizce ve Çince kullanıldığında sosyal ilişkiler ve düşünme tarzı bakımından farklı eğilimler üretip üretmediğini inceledi. Ayrıca bu farkların reklam önerilerine yansıyıp yansımadığını ve kültürel rol talimatlarıyla değişip değişmediğini araştırdı.

Konuyu açalım · DijitalPi açıklaması

Dil yalnız kelimeleri taşımaz. Bir fikrin bireysel başarıya mı, grup uyumuna mı; tek bir nesneye mi, bağlama ve ilişkilere mi odaklandığını da etkileyebilir. Modelin eğitim verisi insan kültürlerinin izlerini taşıdığı için aynı sorunun farklı dillerdeki yanıtları birebir çeviri olmayabilir.

Araştırmacılar modellerin insanlar gibi kültüre sahip olduğunu söylemiyor. Ölçtükleri şey çıktı eğilimleri. Bu ayrım, sonuçları modele insan kişiliği atfetmeden okumamızı sağlar.

02 / ARAŞTIRMA NASIL YAPILDI?

Soruyu nasıl sınadılar?

Araştırmacılar gpt-4-1106-preview ve ERNIE-3.5-8K-0205 modellerini API üzerinden kullandı. Sosyal yönelim ve bilişsel tarzı ölçen yerleşik psikoloji görevlerinin İngilizce ve Çince sürümlerini karşılaştırdı; Likert ölçekleri, kısa senaryolar, görsel görevler ve serbest metin analizleri kullandı. Yayınlanmış soruların ezberlenmesi riskini azaltmak için adları ve bağlamları değiştirdi, bazı yayımlanmamış ölçüleri kullandı ve çeviri ile geri çeviri yaptı.

Yöntemi anlamak · DijitalPi açıklaması

Bağımsız sosyal yönelim kişinin kendi hedef ve özelliklerini; karşılıklı bağımlı yönelim ise ilişkileri ve grubu daha çok öne çıkarır. Analitik düşünme nesneyi parçalarına ayırmaya, bütüncül düşünme bağlama ve ilişkilere bakmaya daha yatkındır. Bunlar iyi ve kötü seçenekler olarak değil, farklı eğilimler olarak değerlendirilir.

Çalışmanın reklam bölümü gerçek bir kampanya sonucu değildir. Modelden, bağımsız veya karşılıklı bağımlı sosyal vurgu taşıyan iki reklam yaklaşımı arasında öneri yapması istendi. Böylece dilde görülen eğilimin pratik bir tavsiyeye yansıyıp yansımadığı incelendi.

03 / ARAŞTIRMANIN BULGULARI

Çince yanıtlar daha ilişkisel ve bağlama duyarlı eğilimler gösterdi.

Hem GPT hem ERNIE, Çince kullanıldığında İngilizceye göre daha karşılıklı bağımlı sosyal yönelim ve daha bütüncül bilişsel tarz gösterdi. GPT, Çince koşulda reklam önerilerinde grup ve ilişki vurgulu yaklaşımı daha sık seçti. Keşifsel analizlerde modele İngilizce olarak Çin’de yaşayan ortalama bir kişi rolü verildiğinde bazı yanıtlar Çince koşuldaki eğilimlere yaklaştı.

Kaynak: Nature Human Behaviour: yayın özeti, bulgular ve yazar künyesi ↗

04 / DİJİTALPİ’NİN AÇIKLAMASI

Bu bulguları nasıl okuyabiliriz?

Bu bulgu, uluslararası içerik üretiminde “önce İngilizce yaz, sonra çevir” alışkanlığını sorgulamamıza yardım ediyor. Dil değiştiğinde yalnız sözcükler değil, hangi faydanın önemli görüldüğü ve hangi bağlamın anlatıldığı da değişebilir.

Rol talimatı yararlı bir başlangıç olabilir; fakat tek cümleyle kültürel doğruluk garanti edilmez. “Türkiye’de yaşayan biri gibi düşün” talimatı gerçek Türk kullanıcıların çeşitliliğini temsil etmeyebilir ve klişeleri güçlendirebilir. Yerel insan değerlendirmesi bu nedenle gereklidir.

Çalışma İngilizce ve Çince ile iki belirli model sürümünü inceledi. Türkçe için aynı sonucu varsayamayız. Model sürümleri, sistem talimatları ve eğitim verisi değiştikçe eğilimler de değişebilir; yerelleştirme testi tarih ve sürüm bilgisiyle tekrarlanmalıdır.

05 / SONUÇ VE AÇIK SORULAR

Neyi öğrendik, neyi henüz bilmiyoruz?

Makale, üretken AI çıktılarının kullanılan dilden bağımsız ve kültürel olarak nötr olmadığını gösteriyor. İngilizce ve Çince karşılaştırmasındaki eğilimler iki modelde tekrarlandı; reklam önerisi ve kültürel rol bulguları keşifsel nitelikte. Gerçek kampanya performansı veya Türkçe kullanıcı tepkisi ölçülmedi.

Doğrudan Türkçe üretilen reklam ile İngilizceden çevrilen reklam, Türkiye’deki kullanıcılar tarafından nasıl değerlendirilir? Bunu yanıtlamak için aynı ürün ve teklif üzerinde yerel değerlendirme ve davranış ölçümü gerekir.

Araştırmacıların özgün yayınına dönün

Nature Human Behaviour: yayın özeti, bulgular ve yazar künyesi DOI ve güncel yayın kaydı

DİJİTALPİ’NİN UYGULAMA YORUMU

Sizin işinizde nasıl görünür?

Bu üç senaryoyu konuyu birlikte düşünmek için hazırladık. Araştırmadan alınmış vaka veya ölçülmüş müşteri sonucu değildir.

ÖRNEK 01

Çeviri doğru, vurgu yabancı

İngilizce slogan kusursuz Türkçeye çevrildi. Metin yine de markanın yerel müşterisine uzak geliyor.

Sorun yalnız kelime seçiminde mi?

Örnek 01 için öneriyi aç

Mesajın değer çerçevesini de inceleyin.

Metnin bireysel kazanç, aile, topluluk, güvenlik veya yenilik gibi hangi çerçeveyi öne çıkardığını işaretleyin. Yerel ekipten alternatif istemeden önce hedef kitlenin bağlamını briefte açıkça tanımlayın.

ÖRNEK 02

Aynı model, iki farklı öneri

Ekip aynı ürün için İngilizce ve Türkçe promptlardan farklı reklam fikirleri alıyor.

Birini model hatası diye siler misiniz?

Örnek 02 için öneriyi aç

Farkın kaynağını kontrollü biçimde sınayın.

Ürün, hedef ve formatı sabit tutun; yalnız dili değiştirin. Çıktıları bağımsız değerlendiricilere gösterin. Kültürel uygunluk ile performansı ayrı puanlayın; araştırmadaki Çince ve İngilizce sonucunu Türkçe için kanıt saymayın.

ÖRNEK 03

Kültür rolü eklemek

Prompta “Türkiye’de yaşayan bir müşteri gibi düşün” cümlesi eklendi ve sonuç daha yerel göründü.

Bu tek cümle kültürel doğruluğu garanti eder mi?

Örnek 03 için öneriyi aç

Rol talimatını başlangıç hipotezi sayın.

Araştırmada kültürel promptların bazı eğilimleri ayarlayabildiği keşifsel olarak gösterildi. Gerçek yerel kullanıcılarla kontrol yapmadan stereotipleri doğruluk sanmayın. Yanlış genellemeleri editör incelemesinde işaretleyin.

EKİBİNİZLE DENEYİN

Bir kampanyayı iki üretim yoluyla karşılaştırın.

Aynı brief için doğrudan Türkçe bir taslak ve İngilizceden çevrilmiş bir taslak hazırlayın. Yerel ekip hangi cümlenin neden daha doğal veya yabancı hissettirdiğini yazılı olarak kaydetsin.

Yurt içi ve yurt dışı pazarlama yaklaşımımızı inceleyin

Kaynak ve emeğin sahibi

Jackson G. Lu, Lesley Luyang Song ve Lu Doris Zhang.
MIT Sloan School of Management; Tongji University; Tsinghua University.

Nature Human Behaviour · 20 Haziran 2025 · 9:2360–2369 · Hakemli makale. Orijinal yayını aç

Akademik çalışma yukarıdaki araştırmacılara aittir. Bu sayfa, DijitalPi’nin AI desteğiyle hazırladığı açıklamalı inceleme ve özgün iş örneklerini içerir; makalenin tam çevirisi değildir.

← Tüm araştırma yazılarına dön